Hoe vrij voel jij je om initiatief te nemen?

Doorbraak naar Initiatief en Vrijheid

Laten we eens een belangrijke vraag onder de loep nemen: Hoe vrij voel jij je daadwerkelijk om initiatief te nemen binnen verenigingen, op je werk of zelfs in de politiek?  Dit raakt de kern van een model dat diep verankerd zit in onze Nederlandse cultuur – een uitgesproken hiërarchische structuur met managementlagen en een directie aan de top. Om duidelijk te maken in welke vormen je deze structuur tegenkomt heb ik hieronder een aantal voorbeelden geschetst.

Het Gemeenschapsproject

In een kleine wijkvereniging kwam tijdens een ledenvergadering het idee op om een buurttuin te starten. Sophie, een actieve vrijwilliger, had onderzoek gedaan naar mogelijke locaties en subsidies. Vol enthousiasme presenteerde ze haar plan, compleet met tekeningen en een gedetailleerde begroting.

De voorzitter van de vereniging, een man die al jarenlang de leiding had, keek sceptisch naar haar presentatie. Hij herinnerde iedereen eraan dat de vereniging altijd al met kleine, beheersbare projecten werkte en dat een buurttuin te veel risico en werk met zich mee zou brengen. Ondanks de steun van andere leden, werd het idee uiteindelijk van tafel geveegd.

Sophie voelde zich ontmoedigd en besloot haar energie ergens anders in te steken. In plaats van een levendige buurttuin waar de gemeenschap samenkwam en groeide, bleef het braakliggende terrein ongebruikt en werd een potentiële bron van verbinding en creativiteit niet gerealiseerd.

Bedrijfs structuur

Jaren geleden werkte ik bij een groot bedrijf waar de hiërarchie strikt werd nageleefd. Tijdens een teamvergadering stelde een collega, Lisa, een innovatief idee voor om de klanttevredenheid te verbeteren. Haar ogen glommen van enthousiasme toen ze haar voorstel presenteerde. Maar al snel werd ze onderbroken door onze afdelingsmanager, die haar fijntjes herinnerde aan de gebruikelijke procedures en dat dit idee eerst via de juiste kanalen moest worden ingediend.

Lisa’s enthousiasme doofde als een kaars in de wind. Ze knikte, mompelde een beleefde instemming en ging weer zitten. De rest van de vergadering verliep volgens de bekende agenda, zonder enige verdere discussie over haar voorstel. In de weken daarna viel op hoe Lisa steeds minder vaak haar ideeën deelde en uiteindelijk zelfs het bedrijf verliet om ergens anders haar creativiteit kwijt te kunnen.

De Schoolvergadering

Op de basisschool van mijn dochter was er een jaarlijkse vergadering waar ouders ideeën konden inbrengen voor verbetering van het onderwijs en de schoolomgeving. Tijdens een van deze vergaderingen stelde een vader, die leraar was op een andere school, voor om meer buitenschoolse activiteiten te organiseren. Hij legde uit hoe dit bijdroeg aan de ontwikkeling van kinderen en gaf voorbeelden van succesvolle projecten op zijn eigen school.

Zijn voorstel werd echter snel afgedaan door de directrice, die erop wees dat het huidige programma al voldoende was en dat extra activiteiten logistiek ingewikkeld zouden zijn. Ondanks zijn ervaring en passie, werd zijn initiatief genegeerd. De sfeer in de zaal veranderde; andere ouders die wellicht ideeën hadden, hielden zich stil. Het voelde alsof een kans gemist werd om samen iets moois te creëren voor de kinderen, simpelweg omdat er geen ruimte was voor nieuwe initiatieven.

Culturele Condities en Beperkingen

afbeelding van https://www.vrijspreker.nl/

Dit hiërarchische model is zo diepgeworteld in onze cultuur dat we er van jongs af aan mee zijn grootgebracht. Het is een mentaliteit die we met de paplepel ingegoten krijgen via opvoeding en onderwijs. Aangeleerd alsof er niets anders dan dat is, het veilige kader waarin we onszelf bewegen. Voor veel mensen voelt zo’n strak gedefinieerde structuur ook als een veilige haven, maar deze veiligheid brengt ook veel beperkingen met zich mee.

In Nederland kennen we verschillende spreekwoorden die als treffende waarschuwing dienen om niet te veel op te vallen en je te schikken naar de gevestigde orde. Afwijken wordt niet gewaardeerd, want de groep trekt je vanzelfsprekend weer terug.

“Steek je kop niet boven het maaiveld uit.”
“Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg”
“Hoge bomen vangen veel wind”
“Wie voor een dubbeltje geboren is, wordt nooit een kwartje”

Dit doet denken aan de metafoor van de kreeften in een pan. Zodra een van hen probeert eruit te klimmen, trekken de anderen hem kordaat terug naar beneden. Uit angst voor verandering en het onbekende territorium daarbuiten, houden ze elkaar gevangen in hun vertrouwde, zij het beperkte omgeving.

Risicomijdende Houding en Innovatie

Diezelfde angst voor de ongebaande paden zit diepgeworteld in onze culturele opvatting over hiërarchie en gezag. We zijn van jongs af aan geconditioneerd om te luisteren naar hen die boven ons staan in rang. Dit geeft een gevoel van veiligheid en controle binnen de strakke kaders van ons bestaan.

Maar in onze huidige tijd vol dynamiek en disruptie, vormt deze risicomijdende houding een belemmering. De wereld vraagt juist om mensen die hun kop durven uit te steken, onbevreesd zijn voor vernieuwing en het ondernemerspad willen bewandelen.

Toch is het maar al te menselijk om vast te houden aan wat we kennen. We voelen ons veilig in de gebaande paden en bekende hiërarchische structuren, ook al beperken ze onze groei en creativiteit. Het is een innerlijke worsteling tussen de behoefte aan zekerheid en de drang naar zelfontplooiing.

Gevaren van Gehoorzaamheid

Deze culturele conditionering om te luisteren naar gezag en rangen brengt gevaren met zich mee. Er schuilt een risico in wanneer iemand met de verkeerde intenties de controle naar zich toe trekt.

We kennen dat wel, dat archetypische dominante gedrag van mensen die graag de leiding nemen en anderen de bevelen geven. Door onze jarenlange gewoonte om te gehoorzamen aan de hiërarchische structuren, zijn we geneigd om zulke karakters de teugels in handen te geven.

Voor je het weet, gaan we achteroverleunend hun orders afwachten, omdat we zo geconditioneerd zijn dat de baas de dienst uitmaakt. Zelfs als hun beleid of aanpak ons uiteindelijk niet bevalt, verzetten we ons zelden.

Kenmerkend voor ons als Nederlanders is dat we dan binnen onze eigen kringen gaan klagen over de gang van zaken. Maar het échte initiatief om daar verandering in te brengen, de confrontatie aan te gaan met dat dominante leiderschap, dat ontbreekt vaak.

We laten de macht zo bij gebrek aan eigen daadkracht sluipen naar mensen die daar misschien niet de juiste kwalificaties voor hebben. En voor je het weet, zitten we gevangen in een systeem van misbruikte controle dat slechts een kleine elite dient in plaats van het algemeen belang.

Politieke Implicaties

Dit frappante fenomeen zien we niet alleen op de werkvloer, maar ook in de politieke arena. Doordat de meeste burgers zo geconditioneerd zijn in lijdzaamheid, krijgen populisten en autoritaire figuren al te gemakkelijk de ruimte om de procedures naar hun hand te zetten.

Het is een gevaarlijke verslaving aan comfort en controledrang die ons belemmert om onze verantwoordelijkheid te nemen voor een betere toekomst. Het is essentieel om dit soort mechanismen te doorbreken en mensen aan te moedigen hun eigen kritisch oordeelsvermogen te gebruiken in plaats van klakkeloos bevelen op te volgen.

Het risico bestaat dat de macht in verkeerde handen valt, waardoor vernieuwing en vooruitgang worden belemmerd. Een rigide systeem van gehoorzaamheid en controledrang ondermijnt ons kritisch oordeelsvermogen en verantwoordelijkheidsgevoel voor een betere toekomst.

Antroposofische Inzichten

Antroposofie is een moderne maatschappelijke stroming die streeft naar de verbinding van het geestelijke in de mens met het geestelijke in de wereld, door middel van innerlijke, meditatief-kunstzinnige verdieping en aandacht voor duurzaamheid en authenticiteit​. Lees meer op de website van de Antroposofische vereniging in Nederland.

De antroposofische inzichten van Rudolf Steiner bieden een verdiepende kijk op deze problematiek. Volgens de antroposofie maakt de mensheid een evolutionaire ontwikkeling door van groepsziel naar individuele ziel. In eerdere tijdperken was er een sterkere groepsgebondenheid, waarbij mensen binnen hun volk of stam sterke onderlinge zielsbanden en overeenkomsten deelden. De individuele ziel was toen minder ontwikkeld.

Stel je een zwerm vogels voor die als eenheid beweegt – dit heet een ‘hivemind’ of groepsziel. Van zo’n hivemind zijn wij als mensheid al ver verwijderd geraakt, maar er zijn nog restanten. In vroegere tijden was deze groepsziel mentaliteit veel sterker aanwezig.

Naarmate de tijd vorderde, begon de mensheid zich echter steeds meer los te maken van dit groepsziel. We ontwikkelden een sterker gevoel van individualiteit, eigen identiteit en zelfredzaamheid, los van de groep. In ons huidige tijdperk is deze transitie naar de individuele ziel in volle gang. We worden geacht ons eigen “ik” te cultiveren en meer zelfstandig te opereren, in plaats van ons blind te schikken in de groepsconsensus.

Dit verklaart wellicht waarom veel mensen zich nog steeds vastklampen aan de vertrouwde hiërarchische verbanden van vroeger tijden. We zijn nog steeds gewend aan het volgen van gezag en structuren van bovenaf, restanten van onze voormalige groepsziel mentaliteit. Maar nu de individuele ziel zich manifesteert, wordt die blinde gehoorzaamheid juist een belemmering voor verdere groei en vooruitgang.

Transitie naar Individualiteit

Stel je een groep vrienden voor, allemaal met verschillende achtergronden en persoonlijkheden. Wat hen bindt is een gezamenlijke interesse in persoonlijke groei en levensvragen. Ze organiseren met enige regelmaat een vriendendag, waar ze in een ontspannen en open sfeer bij elkaar komen. Iedereen laat vooroordelen en vastgeroeste ideeën thuis en is nieuwsgierig naar elkaars inzichten.

Tijdens zo’n dag deelt iedereen eerlijk vanuit het hart, over onderwerpen die hen bezighouden. Het gaat niet om discussie of debat, maar om oprechte uitwisseling en naar elkaar luisteren. Ze proberen samen nieuwe inzichten te krijgen in levensvragen. Hoewel iedereen een eigen verhaal en perspectief inbrengt, vormt zich een groepsgevoel waarbij ieders inbreng wordt gewaardeerd. De diversiteit aan ervaringen en zienswijzen vult elkaar aan tot verrassende nieuwe inzichten voor allemaal.

Na afloop gaat iedereen weer zijn eigen weg, maar innerlijk verrijkt door de diepgaande gesprekken en met een gevoel van verbondenheid. De inspiratie die ze samen opdeden, nemen ze mee de dagelijkse realiteit in om verder op te borduren. Zo’n vriendendag is een momentje van bezinning en verbinding buiten de dagelijkse routine om. Zonder competitie, maar met openheid luisteren deze vrienden naar elkaars levensverhalen en inzichten. Zo blijven ze groeien als individu én als groep.

Dit principe van open uitwisseling en gezamenlijke groei kan zeker ook worden toegepast binnen een bedrijf of vereniging. Hier is hoe dat eruit zou kunnen zien:

Binnen een bedrijf of vereniging wordt periodiek een “groeidialoog” georganiseerd. Dit is een bijeenkomst waar medewerkers/leden uit verschillende geledingen en niveaus aan kunnen deelnemen. De setting is informeel en gelijkwaardig. Iedereen laat zijn functie/rol even los en komt samen als individu in een open gesprek. Er is geen vaste agenda, maar een thema rond persoonlijke ontwikkeling en organisatievisie.

Tijdens zo’n sessie krijgt iedereen de kans om eerlijk en kwetsbaar te delen over hun drijfveren, frustraties, dromen voor de organisatie etc. Het gaat niet om meningsverschillen of hiërarchie, maar om oprecht luisteren naar elkaars perspectieven. Doordat zeer diverse medewerkers/leden hun zienswijze inbrengen, ontstaan er nieuwe verrassende inzichten voor iedereen. Onderliggende patronen, blokkades en kansen voor de organisatie komen aan het licht.

De deelnemers voelen zich na afloop meer verbonden met de organisatie en met elkaar, ook over afdelingen/geledingen heen. Ze nemen nieuwe inspiratie en begrip mee naar hun dagelijkse werk. Voor de organisatie fungeert het als een gezonde manier van bottom-up input en ideeëngeneratie. De menselijke factor komt centraal te staan in plaats van structuren en protocollen.

Door deze open dialoog periodiek te faciliteren, ontstaat er meer verbinding, creativiteit en gemeenschappelijke passie binnen de organisatie. Iedereen blijft zich ontwikkelen als individu én als onderdeel van het grotere geheel.

De weg naar zelfverwerkelijking en collectieve groei

De weg die voor ons ligt, is er een van zelfontplooiing en persoonlijk leiderschap. Het is aan ons om niet langer gevangen te blijven in de groepsdwang en controlestructuren van weleer. In plaats daarvan durven we ons eigen kompas te volgen en de innerlijke drijfveren naar waarheid en schoonheid tot uitdrukking te brengen.

Zoals de antroposofie ons leert, zijn we nu in een tijdperk waarin de individuele ziel centraal staat. Dit betekent een emancipatie van het collectieve bewustzijn en een heroïsch pad van zelfontdekking en groei. Alleen door onze authentieke zelfexpressie te omarmen, kunnen we bijdragen aan de culturele vernieuwing en vooruitgang waar de wereld om vraagt.

Deze kans ligt voor het grijpen, om onze creatieve vermogens te ontplooien en initiatieven te nemen die ons in verbinding brengen met onze medemens en de natuur om ons heen. Door onze geest en hart wijd open te zetten, kunnen we gezamenlijk nieuwe stemmen en perspectieven omvatten die zo verrijkend zijn voor ons collectieve bewustzijn.

Het is een avontuur dat vereist dat we de veilige gebaande paden durven te verlaten. Maar uiteindelijk zal dit ons allen sterker en gelukkiger maken – als individuen én als wereldgemeenschap. Met het aanvaarden van uitdaging bewandelen we het pad van oprecht menselijk samenzijn, waarin ieders unieke essentie kan stralen en weerklinken in een krachtig, harmonieus akkoord.

Deel dit artikel op social media

Relateerde posts

Mensen in een gemeenschap vormen een cirkel en brengen samen aarde naar een plant.

Common Unity: Samenleven in Vrijheid en Verbondenheid

Maak kennis met Bestemming Groen en hun toewijding aan Common Unity, een filosofie die draait om het samenleven in vrijheid en verbondenheid. Ontdek hoe deze benadering op drie cruciale niveaus wordt toegepast: individueel, organisatorisch en maatschappelijk. Leer hoe deze niveaus gezamenlijk bijdragen aan een betere toekomst. De sleutel ligt in het creëren van een balans tussen individualiteit en collectiviteit in onze moderne samenleving en het omarmen van spirituele realiteiten in de sociale werkelijkheid. Samen kunnen we werken aan een wereld waarin iedereen zichzelf kan zijn en bijdraagt aan een welvarende, duurzame toekomst.

Lees Meer »
Een stapel gouden en zilveren munten, omringd door kleine groene planten die opkomen tussen de munten, symboliserend de investering van onze collectieve rijkdom in regeneratieve en duurzame initiatieven.

Betekenisvol investeren: Voorbij Plastic en Kortetermijndenken

De Weg naar een Duurzame, Circulaire Toekomst
In deze tijd van klimaatverandering en overconsumptie is het cruciaal om grondig na te denken over waar we onze gezamenlijke energie en middelen in investeren. Betekenisvol investeren gaat veel verder dan alleen geld – het is een kwestie van waar we onze tijd, aandacht en passie aan wijden.

Lees Meer »
Boot het midden van de storm

In de stormen van verandering vinden we onze kracht.

In de tumultueuze draaikolk van verandering vinden we de onvermoede kracht die diep binnenin ons verscholen ligt. De afgelopen maanden, het einde van 2023 en het begin van 2024, hebben als een wervelwind door ons leven geraasd. Buiten woedde een storm, begeleid door een stortvloed aan regen, maar ook in onze innerlijke wereld heeft een heftige strijd gewoed, een oorlog die velen nog niet volledig kunnen bevatten.

Lees Meer »

Van Stress naar Harmonie: Het Belang van Bewustwording en Samenwerking

In onze missie naar een duurzamere en harmonieuze toekomst willen we graag benadrukken hoe ontzettend belangrijk bewustwording en samenwerking zijn. Bewustwording geeft ons een diepgaand inzicht in onze emoties, waardoor we beter kunnen omgaan met stress en zorgen. Samen kunnen we echt het verschil maken! Hierdoor kunnen we ons leven met meer balans en harmonie ervaren. Dit bewustzijn leidt ons ook naar een dieper begrip van onszelf en onze omgeving, waardoor we de fundamenten van ons bestaan in twijfel durven te trekken en op zoek gaan naar nieuwe wegen.

Lees Meer »
Ontsnap aan de drukte van het dagelijks leven en vind rust in een gezellig theehuis. Hier is de sociale ruimte waar je kunt vertragen, verbinden en genieten van betekenisvolle gesprekken.

Sociale ruimte: De Essentie van een Derde Plek in een Gemeenschap

In onze hedendaagse wereld, waar alles in een razend tempo lijkt te gaan en technologie ons steeds meer verwijdert van persoonlijke interactie, is er een groeiende behoefte aan sociale ruimtes in onze samenleving. Een ruimte waar mensen samenkomen, relaties opbouwen, ideeën delen en simpelweg zijn. Deze sociale ruimte staat bekend als de “derde plek,” en het concept ervan wordt steeds relevanter naarmate we meer nadruk leggen op verbinding.

Lees Meer »
Scroll to Top